Najkrótsza odpowiedź na pytanie, kiedy umarł Jezus, brzmi: najprawdopodobniej w piątek podczas Paschy, między 30 a 33 rokiem n.e. Najczęściej wskazuje się 7 kwietnia 30 roku albo 3 kwietnia 33 roku. Dokładnego dnia nie da się jednak potwierdzić z absolutną pewnością, dlatego trzeba oddzielić ustalenia historyczne od znaczenia, jakie śmierć Chrystusa ma w wierze chrześcijańskiej.
Najważniejsze fakty o śmierci Jezusa
- Dzień tygodnia: Jezus umarł w piątek, w dniu przygotowania do szabatu.
- Najbardziej prawdopodobny okres: między 30 a 33 rokiem n.e.
- Dwie główne daty: 7 kwietnia 30 roku oraz 3 kwietnia 33 roku.
- Pora śmierci: według Ewangelii około dziewiątej godziny, czyli mniej więcej o 15:00.
- Przyczyna egzekucji: ukrzyżowanie wykonane z wyroku Poncjusza Piłata.
Najbardziej prawdopodobna data śmierci Jezusa
Historycy i bibliści zwykle zawężają śmierć Jezusa do lat, gdy Judeą zarządzał Poncjusz Piłat, czyli mniej więcej 26-36 rok n.e. Relacje Ewangelii dodatkowo wskazują, że egzekucja odbyła się w piątek, przed szabatem, w okresie święta Paschy.
Po połączeniu tych informacji z dawnym kalendarzem żydowskim pozostają przede wszystkim dwie możliwości. Są to piątek 7 kwietnia 30 roku oraz piątek 3 kwietnia 33 roku. Daty te wynikają z obliczeń dotyczących 14. dnia miesiąca Nisan, który przypadał wówczas w okolicach pełni księżyca.
Za wcześniejszą datą, czyli rokiem 30, przemawia między innymi krótsze datowanie publicznej działalności Jezusa. Rok 33 lepiej pasuje natomiast do interpretacji, według której Jego działalność trwała dłużej i obejmowała kilka świąt Paschy. Nie ma dziś podstaw, by przedstawiać jedną z tych dat jako bezdyskusyjnie pewną.
Dlaczego nie znamy dokładnego roku
Ewangelie nie podają daty w naszym rozumieniu kalendarza. Nie znajdziemy w nich zdania, że Jezus umarł konkretnego dnia konkretnego roku. Zamiast tego autorzy opisują kolejność wydarzeń, święta żydowskie, dzień tygodnia i czas panowania rzymskiego namiestnika.
Różnica między Ewangeliami
W Ewangeliach synoptycznych, czyli u Mateusza, Marka i Łukasza, Ostatnia Wieczerza jest przedstawiona jako posiłek paschalny, a ukrzyżowanie następuje po nim. Ewangelia Jana układa chronologię nieco inaczej i mocniej wiąże śmierć Jezusa z dniem przygotowania do Paschy, gdy przygotowywano baranki paschalne.
Ta różnica nie podważa samego faktu egzekucji, ale utrudnia ustalenie, czy śmierć nastąpiła 14. czy 15. dnia miesiąca Nisan. Problem dotyczy przede wszystkim kalendarza i sposobu opisu wydarzeń, a nie tego, czy Jezus został ukrzyżowany.
Przeczytaj również: Czarny habit jaki zakon – odkryj tajemnice zakonów noszących czarny habit
Co daje astronomia
Obliczenia astronomiczne pomagają sprawdzić, w których latach w okresie rządów Piłata 14. dzień Nisan mógł przypaść w piątek. Właśnie dlatego w badaniach tak często pojawiają się lata 30 i 33. Astronomia zawęża wybór, ale sama nie rozstrzyga, którą interpretację Ewangelii należy przyjąć.
Co Ewangelie mówią o dniu i godzinie śmierci
Wszystkie cztery Ewangelie łączą śmierć Jezusa z piątkiem przed szabatem. Dla Żydów był to dzień przygotowania, ponieważ po zachodzie słońca rozpoczynał się szabat. Z tego powodu ciało Jezusa zostało złożone w grobie jeszcze przed jego rozpoczęciem.
Mateusz, Marek i Łukasz wspominają o śmierci około dziewiątej godziny. W sposobie liczenia czasu używanym w starożytności oznaczało to mniej więcej godzinę 15:00, licząc od wschodu słońca. Nie należy traktować tej godziny jak zapisu z nowoczesnego zegarka, ale jako przybliżenie momentu wydarzenia.
Znaczenie ma także miejsce egzekucji, czyli Golgota, oraz sposób wykonania wyroku. Ukrzyżowanie było rzymską karą publiczną, stosowaną wobec osób uznanych za szczególnie niebezpieczne albo buntownicze. W przypadku Jezusa wyrok został wydany przez Piłata, choć Ewangelie opisują również nacisk przywódców religijnych i tłumu.
Rok 30 czy 33 i co naprawdę można powiedzieć
| Możliwa data | Co za nią przemawia | Ograniczenie |
|---|---|---|
| 7 kwietnia 30 roku n.e. | Dobrze pasuje do krótszego okresu działalności Jezusa i chronologii części badaczy. | Nie rozwiązuje wszystkich różnic między opisami Paschy u Ewangelistów. |
| 3 kwietnia 33 roku n.e. | Może odpowiadać dłuższej działalności Jezusa oraz niektórym obliczeniom astronomicznym. | Wymaga przyjęcia określonego sposobu liczenia początku Jego działalności. |
W praktyce najuczciwiej powiedzieć, że Jezus został ukrzyżowany w piątek około 30-33 roku n.e. Jeżeli potrzebna jest jedna data orientacyjna, wielu badaczy skłania się ku 7 kwietnia 30 roku, ale 3 kwietnia 33 roku pozostaje poważną alternatywą.
Często spotykam się też z twierdzeniem, że Jezus na pewno miał dokładnie 33 lata. To uproszczenie. Wiek wynika z połączenia informacji o Jego narodzinach, początku działalności i długości posługi, a te dane nie pozwalają wyliczyć go z dokładnością do jednego roku. Można mówić o wieku około trzydziestu kilku lat, nie o pewnej liczbie.
Dlaczego chrześcijanie wspominają śmierć w Wielki Piątek
W kalendarzu liturgicznym Kościół wspomina śmierć Jezusa w Wielki Piątek. Nie oznacza to, że każda wspólnota chrześcijańska zna dokładną datę dzienną ukrzyżowania. Chodzi o zachowanie dnia tygodnia i miejsca tego wydarzenia w obchodach Triduum Paschalnego.
Historyczne pytanie o rok śmierci i teologiczne pytanie o jej znaczenie to dwie różne sprawy. Historyk rekonstruuje chronologię na podstawie źródeł, kalendarza i realiów rzymskiej Judei. Wiara chrześcijańska widzi natomiast w krzyżu ofiarę Chrystusa, a w zmartwychwstaniu wydarzenie, które nadaje tej śmierci sens zbawczy.
Dlatego brak stuprocentowej pewności co do daty nie zmienia podstawowego przekazu chrześcijaństwa. Najpewniejszym elementem chronologii pozostaje piątkowa śmierć na krzyżu i złożenie ciała w grobie przed szabatem.
Co zapamiętać, gdy pada pytanie o datę ukrzyżowania
Jeżeli potrzebna jest krótka odpowiedź, można powiedzieć, że Jezus umarł najprawdopodobniej w piątek, podczas Paschy, około 30-33 roku n.e. Najczęściej rozważa się dwie daty: 7 kwietnia 30 roku i 3 kwietnia 33 roku.
Nie warto przedstawiać jednej z nich jako pewnika, ponieważ źródła starożytne nie podają pełnej daty, a Ewangelie różnią się w szczegółowym ułożeniu wydarzeń paschalnych. Właśnie ta ostrożność najlepiej łączy rzetelność historyczną z szacunkiem dla religijnego znaczenia Wielkiego Piątku.
